बाढीको पूर्वसूचना ६ नदी बेसिनमा विस्तार गरिने, चार हिमतालको पानीको सतह घटाइने

काठमाडौँ । बाढीको जोखिम घटाउन सरकारले ६ वटा प्रमुख नदी बेसिनमा पूर्वसूचना प्रणाली विस्तार गर्ने भएको छ । साथै, हिमताल विस्फोटबाट हुन सक्ने क्षति न्यूनीकरण गर्न चारवटा जोखिमयुक्त हिमतालको पानीको सतह घटाउने योजना अघि सारिएको छ ।

ऊर्जा मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेका दुई श्वेतपत्रमा जलस्रोतको दिगो उपयोग, मौसम पूर्वानुमान प्रणालीको सुदृढीकरण र जलवायुजन्य विपद्को जोखिम न्यूनीकरणसम्बन्धी योजना समेटिएका छन् ।

ग्लोफ सञ्जीवनी आयोजना अन्तर्गत मनाङको ठुलागी, सङ्खुवासभाको लोअर अरुण तथा सोलुखुम्बुका लुम्दिङ छो र होंगु-२ हिमतालमा जोखिम न्यूनीकरणका उपाय अपनाइनेछ । सन् २०२६ देखि २०३३ सम्म सञ्चालन गर्ने प्रस्ताव गरिएको यस आयोजनाको कुल बजेट करिब ४ करोड ९९ लाख अमेरिकी डलर रहेको छ ।

यसअघि दोलखाको छो-रोल्पा र सोलुखुम्बुको इम्जा हिमतालको पानीको सतह घटाएर जोखिम कम गरिएको अनुभवका आधारमा नयाँ हिमतालमा पनि कार्यक्रम अघि बढाउन लागिएको हो ।

यस्तै, प्राथमिकता प्राप्त नदी बेसिन बाढी जोखिम व्यवस्थापन आयोजनामार्फत ७५ लाख ४० हजार अमेरिकी डलर लागतमा ६ वटा नदी बेसिनमा बाढी पूर्वसूचना प्रणाली जडान भइरहेको छ । जलविज्ञान तथा जलस्रोत अनुसन्धान केन्द्रले जेठ १ देखि असोज मसान्तसम्म २४ सै घण्टा बाढी पूर्वानुमान तथा पूर्वसूचना सेवा सञ्चालन गर्ने जनाएको छ । चालु आर्थिक वर्षमा कर्णाली र नारायणी नदी बेसिनका लागि नयाँ बाढी पूर्वसूचना मोडल विकास गर्ने योजना पनि छ ।

बागमती सुधार आयोजनाअन्तर्गत २ करोड ६१ लाख रुपैयाँ लागतमा समुदायमा आधारित बाढी पूर्वसूचना प्रणाली निर्माण गरिनेछ । यसले जोखिमयुक्त क्षेत्रमा बसोबास गर्ने समुदायलाई सम्भावित बाढीबारे समयमै जानकारी दिन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

मौसम तथा बाढीको पूर्वानुमानलाई थप विश्वसनीय बनाउन मौसम विज्ञान विभागले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), मेसिन लर्निङ र उच्च क्षमताको कम्प्युटिङ प्रणाली प्रयोग गर्ने योजना बनाएको छ । देशभरका ५०३ वटा म्यानुअल मौसम केन्द्रलाई क्रमशः स्वचालित बनाउने, काठमाडौँ उपत्यकामा एक्स-ब्यान्ड राडार जडान गर्ने तथा थप ६ प्रदेशमा रेडियोसोन्डे केन्द्र स्थापना गर्ने प्रस्तावसमेत गरिएको छ ।

सरकारले मोबाइल एप, टोल-फ्री सेवा, सामाजिक सञ्जाललगायत माध्यमबाट मौसम र बाढीसम्बन्धी पूर्वसूचना स्थानीय तह तथा जोखिममा रहेका समुदायसम्म समयमै पुर्‍याउने लक्ष्य राखेको छ ।