१५ लाखको ड्रोन रोक्न ३० करोडको मिसाइल! साउदीको महँगो सुरक्षा प्रणालीमाथि हूतीको चुनौती

काठमाडौं । अरबौँ डलर खर्च गरेर अत्याधुनिक सैन्य क्षमता विकास गरेको साउदी अरेबियालाई यमनका हूती विद्रोहीहरूले सस्तो ड्रोनमार्फत चुनौती दिइरहेका छन्। महँगा लडाकु विमान र क्षेप्यास्त्र प्रतिरक्षा प्रणालीले सुसज्जित साउदीका लागि कम लागतका ड्रोन आक्रमण रोक्नु नै ठूलो आर्थिक बोझ बन्दै गएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूमा प्रकाशित विवरणअनुसार, करिब १५ लाख रुपैयाँ पर्ने एउटा ड्रोनलाई नष्ट गर्न ३० करोड रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यको ‘प्याट्रियट’ इन्टरसेप्टर मिसाइल प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। यस्तो असमान लागतले साउदीको रक्षा बजेटमा दबाब बढाउनुका साथै महँगा प्रतिरक्षा मिसाइलको भण्डार व्यवस्थापनमा समेत चुनौती थपेको छ।

सस्तो ड्रोन, महँगो प्रतिरक्षा

हूती विद्रोहीहरूले प्रयोग गर्ने कम लागतका ड्रोन र क्रुज मिसाइल साउदीको हवाई सुरक्षाका लागि चुनौती बनेका छन्। जमिनको सतह नजिक उड्ने यस्ता हतियारलाई राडारबाट समयमै पत्ता लगाउन कठिन हुन सक्छ। आक्रमणको जोखिम कम गर्न महँगा प्रतिरक्षा प्रणाली प्रयोग गर्नुपर्दा आक्रमणकारीको तुलनामा प्रतिरक्षा पक्षको खर्च धेरै हुने अवस्था सिर्जना हुन्छ।

युक्रेन र मध्यपूर्वमा जारी युद्धका कारण अत्याधुनिक मिसाइलको माग बढिरहेको अवस्थामा साउदीलाई आफ्नो प्रतिरक्षा क्षमता निरन्तर कायम राख्न थप कठिन हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

यमन युद्धले बढायो साउदीको रणनीतिक चुनौती

साउदी अरेबियाले सन् २०१५ मा यमनका हूती विद्रोहीविरुद्ध सैन्य अभियान सुरु गरेको थियो। छोटो समयमै विद्रोहीलाई पराजित गर्ने अपेक्षा गरिएको अभियान लामो समयसम्म जारी रहँदा साउदीले आर्थिक र रणनीतिक चुनौती सामना गर्नुपर्‍यो।

सन् २०२२ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घको मध्यस्थतामा युद्धविराम भए पनि यमनको द्वन्द्वको स्थायी समाधान हुन सकेको छैन। यसबीच हूतीहरूको ड्रोन तथा क्षेप्यास्त्र क्षमता विकास हुँदै गएको विश्लेषण गरिन्छ।

साउदीको दक्षिणी सीमातर्फबाट हुने आक्रमणले पनि उसको सुरक्षा रणनीतिमा दबाब सिर्जना गरेको छ। नियमित सेना र नेसनल गार्डबीचको समन्वय तथा विभिन्न सुरक्षा निकायबीचको तालमेललाई प्रभावकारी बनाउनु पनि महत्त्वपूर्ण चुनौतीका रूपमा देखिएको छ।

इरानको प्रभाव र क्षेत्रीय सुरक्षा

हूती विद्रोहीलाई इरानको समर्थन प्राप्त हुँदै आएको छ। यसले यमनको द्वन्द्वलाई क्षेत्रीय शक्ति प्रतिस्पर्धासँग जोडेको छ। हूतीहरूले स्थानीय स्तरमै हतियार उत्पादन तथा संयोजन गर्ने क्षमता विस्तार गर्दा उनीहरूलाई नियन्त्रण गर्न थप कठिन हुन सक्ने आकलन गरिएको छ।

यद्यपि, हूतीका सबै आक्रमण इरानकै प्रत्यक्ष निर्देशनमा हुने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। उनीहरूको आफ्नै रणनीतिक उद्देश्य र निर्णय क्षमतालाई पनि ध्यान दिनुपर्छ।

साउदीका लागि अहिलेको चुनौती केवल अत्याधुनिक हतियार खरिद गर्नु होइन, कम लागतका ड्रोनलाई कम खर्चमै निष्क्रिय पार्न सक्ने प्रभावकारी प्रणाली विकास गर्नु पनि हो। लेजर हतियार, इलेक्ट्रोनिक जामिङ र कम लागतका इन्टरसेप्टरजस्ता विकल्पले भविष्यमा यस्तो असमान सैन्य खर्च घटाउन मद्दत गर्न सक्छन्।

यसले आधुनिक युद्धमा महँगो हतियारको संख्या मात्रै निर्णायक नहुने देखाउँछ। कम खर्चमा निरन्तर आक्रमण गर्न सक्ने क्षमता र त्यसलाई किफायती ढङ्गले रोक्न सक्ने प्रविधिबीचको प्रतिस्पर्धा नै अहिलेको सैन्य रणनीतिको महत्त्वपूर्ण पक्ष बन्दै गएको छ।