युनिकोड
मिति
रूपान्तरण 
खोज पत्रकारिता
खोज पत्रकारिता
चर्चामा
संवाददाता
काठमाडौं । पछिल्लो समय थाइराइडसम्बन्धी समस्या धेरै मानिसमा देखिन थालेको छ। थकान लागिरहने, तौल अचानक बढ्ने वा घट्ने, मुटुको धड्कन बढ्ने, कपाल झर्ने र शरीरमा कमजोरी महसुस हुनेजस्ता लक्षणलाई धेरैले सामान्य ठान्छन्। तर, यस्ता लक्षण थाइराइड ग्रन्थीको गडबडीका संकेत पनि हुन सक्छन्।
थाइराइड घाँटीको अगाडिको भागमा रहेको पुतलीको आकारको सानो ग्रन्थी हो। यसले शरीरको ऊर्जा प्रयोग गर्ने प्रक्रिया, मेटाबोलिजम, शरीरको तापक्रम, मुटुको चाल र अन्य महत्त्वपूर्ण शारीरिक गतिविधि नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ। यस ग्रन्थीबाट आवश्यकताभन्दा कम वा बढी हर्मोन उत्पादन हुँदा विभिन्न स्वास्थ्य समस्या देखा पर्न सक्छन्।
थाइराइडसम्बन्धी समस्या विभिन्न कारणले हुन सक्छ। शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीले आफ्नै थाइराइड ग्रन्थीमा असर पुर्याउने अवस्था, वंशाणुगत कारण, आयोडिनको कमी वा अत्यधिक सेवन, थाइराइड ग्रन्थीमा हुने सुन्निने समस्या तथा केही औषधिको प्रभाव यसका सम्भावित कारण हुन्।
त्यस्तै, गर्भावस्था तथा सुत्केरीपछिको समयमा पनि केही महिलामा थाइराइडको समस्या देखिन सक्छ। तर, सबैमा एउटै कारणले यो समस्या हुन्छ भन्ने हुँदैन।
थाइराइड हर्मोन कम वा बढी उत्पादन भएको अवस्थाअनुसार लक्षण फरक–फरक देखिन सक्छन्।
१. थाइराइड हर्मोन कम हुँदा (हाइपोथाइराइडिज्म)
धेरै थकान लाग्ने र अल्छी महसुस हुने।
तौल बढ्ने वा घटाउन कठिन हुने।
चिसो बढी लाग्ने।
छाला सुख्खा हुने र कपाल झर्ने।
कब्जियत हुने।
अनुहार सुन्निने तथा महिनावारी अनियमित हुने।
स्मरणशक्ति र एकाग्रतामा कमी आउने।
२. थाइराइड हर्मोन बढी हुँदा (हाइपरथाइराइडिज्म)
मुटुको धड्कन तीव्र हुने वा अनियमित हुने।
खानपान सामान्य हुँदाहुँदै पनि तौल घट्ने।
गर्मी सहन नसक्ने र बढी पसिना आउने।
हात काँप्ने तथा बेचैनी बढ्ने।
निद्रामा समस्या हुने।
बारम्बार दिसा लाग्ने।
केही अवस्थामा आँखाहरू बाहिर निस्किएजस्तो देखिने।
यी लक्षण देखिँदैमा थाइराइड नै भएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। अन्य रोगमा पनि यस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। त्यसैले स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहमा परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ।
थाइराइडका सबै प्रकारलाई पूर्ण रूपमा रोक्न सकिँदैन। विशेषगरी वंशाणुगत वा प्रतिरक्षा प्रणालीसँग सम्बन्धित कारणले हुने समस्या रोक्न कठिन हुन्छ। तर, उचित जीवनशैली र स्वास्थ्यसम्बन्धी सावधानीले जोखिम व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुर्याउन सक्छ।
आयोडिनयुक्त नुन प्रयोग गर्ने: आयोडिनको कमी हुन नदिन सामान्य मात्रामा आयोडिनयुक्त नुन प्रयोग गर्नुपर्छ। नुनको सेवन भने सीमित राख्नुपर्छ।
सन्तुलित आहार खाने: सागसब्जी, फलफूल, दाल, गेडागुडी, अण्डा तथा आवश्यकताअनुसार अन्य पोषिलो खानेकुरा समावेश गर्नुपर्छ।
नियमित व्यायाम गर्ने: शारीरिक सक्रियताले तौल, मुटुको स्वास्थ्य र समग्र स्वास्थ्य राम्रो राख्न सहयोग गर्छ।
पर्याप्त निद्रा लिने: नियमित समयमा सुत्ने र पर्याप्त आराम गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ।
मनलाग्दी औषधि नखाने: थाइराइडका औषधि, आयोडिन वा अन्य सप्लिमेन्ट चिकित्सकको सल्लाहबिना सेवन गर्नु हुँदैन।
लक्षण देखिए परीक्षण गराउने: परिवारमा थाइराइडको इतिहास छ वा शंकास्पद लक्षण देखिएका छन् भने स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श लिनुपर्छ।
थाइराइडको उपचार सम्भव छ। तर, उपचारको तरिका थाइराइडको प्रकार, हर्मोनको अवस्था र समस्याको कारणमा निर्भर गर्छ।
थाइराइड हर्मोन कम उत्पादन हुने अवस्थामा चिकित्सकले आवश्यकताअनुसार हर्मोन प्रतिस्थापन गर्ने औषधि दिन सक्छन्। यस्तो औषधि नियमित रूपमा सेवन गर्नुपर्ने हुन सक्छ। हर्मोन बढी उत्पादन हुने अवस्थामा औषधि, रेडियोएक्टिभ आयोडिन वा केही विशेष अवस्थामा शल्यक्रिया आवश्यक पर्न सक्छ।
थाइराइड ग्रन्थीमा गाँठो वा अन्य असामान्यता देखिएमा थप परीक्षण आवश्यक हुन सक्छ। सबै गाँठो क्यान्सर नै हुन्छन् भन्ने होइन।
उपचार सुरु गरेपछि चिकित्सकको सल्लाहअनुसार टीएसएच (TSH) तथा आवश्यक अन्य हर्मोन परीक्षण गराउनुपर्छ। औषधिको मात्रा आफैँ परिवर्तन गर्ने वा स्वास्थ्यमा सुधार आएको भन्दै औषधि बन्द गर्ने गर्नु हुँदैन।
लामो समयसम्म असामान्य थकान, तौलमा परिवर्तन, मुटुको धड्कन बढ्ने, घाँटी सुन्निने वा महिनावारीमा गडबडीजस्ता समस्या देखिएमा स्वास्थ्य संस्थामा जाँच गराउनु उचित हुन्छ।
मुटुको धड्कन अत्यधिक बढ्नुका साथै छाती दुख्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने वा बेहोस हुने अवस्था आएमा तत्काल स्वास्थ्य सेवा लिनुपर्छ।
समयमै पहिचान र उचित उपचारबाट थाइराइडसम्बन्धी धेरैजसो समस्या प्रभावकारी रूपमा नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। त्यसैले लक्षणलाई बेवास्ता नगरी आवश्यक परीक्षण गराउनु नै स्वास्थ्य सुरक्षित राख्ने महत्त्वपूर्ण उपाय हो।
संवाददाता
चङ्खेली गाउँपालिका–६ स्थित मेल्छाम स्वास्थ्य चौकीका इन्चार्ज हर्क बुढाका अनुसार मृत्यु हुनेहरू ...
प्रतिक्रिया
No approved comments yet. Be the first to comment!