युनिकोड
मिति
रूपान्तरण 
खोज पत्रकारिता
खोज पत्रकारिता
जयबहादुर सिंह
कर्णाली । नेपालको निर्वाचन प्रणालीमा रहेको समानुपातिक व्यवस्थाको दुरुपयोग बढ्दै गएको भन्दै राजनीतिक वृत्तमा गम्भीर बहस सुरु भएको छ। यसै सन्दर्भमा राजनीतिक विश्लेषक जय बहादुर सिंहले समानुपातिक प्रणालीको वर्तमान अभ्यासमाथि कडा प्रहार गर्दै यसलाई 'शक्तिशालीहरूको सुरक्षा कवच' बनाइनु लोकतन्त्रका लागि घातक हुने बताउनुभएको छ।
विश्लेषक सिंहले समानुपातिक प्रणालीको सैद्धान्तिक निष्ठा र व्यावहारिक विचलनलाई तुलना गर्दै यसलाई शक्ति र पहुँच भएकाहरूको स्वार्थ सिद्ध गर्ने माध्यम बनाइएकोमा चिन्ता व्यक्त गर्नुभयो।
शक्तिशालीलाई 'सेफ ल्यान्डिङ', सीमान्तकृतलाई उपेक्षा
सिंहका अनुसार हालको राजनीतिक परिपाटीमा समानुपातिक सूचीलाई नेताहरूले आफ्ना निकटस्थ, आर्थिक रूपमा सबल र प्रत्यक्ष चुनाव लड्न डराउनेहरूका लागि 'सुरक्षित अवतरण' (Safe Landing) को थलो बनाएका छन्।
उहाँ भन्नुहुन्छ, "समानुपातिक प्रणाली शक्तिमा भएकाहरूको 'सुरक्षित अवतरण' का लागि होइन, सीमान्तकृत भूगोल र क्षमताको 'न्यायोचित प्रतिनिधित्व' का लागि हो।" उहाँले राज्यको मूल प्रवाहमा आउन नसकेका वर्गलाई सत्ताको केन्द्रसम्म पुर्याउन यो व्यवस्था ल्याइएको भए पनि दलहरूले यसको मर्म विपरित काम गरिरहेको आरोप लगाउनुभयो।
समानुपातिक प्रणालीलाई लिएर सिंहले एउटा गम्भीर बिम्ब प्रयोग गर्नुभएको छ। उहाँका अनुसार यो पहुँचवालाहरू सुटुक्क संसद् छिर्ने 'चोरबाटो' बन्नु हुँदैन।
"यो पहुँचवाला छिर्ने चोरबाटो होइन, आवाजविहीनहरूका लागि खोलिएको लोकतान्त्रिक मूलढोका हुनुपर्छ," सिंहले स्पष्ट पार्नुभयो।
सिंहको विश्लेषणका मुख्य तीन बुँदा:
१. न्यायोचित प्रतिनिधित्व: राज्यको पहुँचबाट टाढा रहेका समुदाय र पिछडिएको भूगोलको अनुहार संसद्मा देखिनुपर्छ।
२. क्षमताको कदर: केवल जात र वर्ग मात्र नभई, सम्बन्धित समुदाय भित्रका क्षमतावान् तर अवसर नपाएका व्यक्तिहरूले प्राथमिकता पाउनुपर्छ।
३. नैतिक सुधार: दलका शीर्ष नेताहरूले आफ्ना नातेदार वा दाताहरूलाई समानुपातिकको सूचीमा राख्ने प्रवृत्ति रोक्नुपर्छ।
लोकतन्त्रमाथिको जोखिम
सिंहको यो टिप्पणीले वर्तमान निर्वाचन प्रणालीमा सुधारको मागलाई थप बल पुर्याएको छ। यदि समानुपातिक प्रणालीलाई पहुँचवालाहरूको क्लब बनाउँदै लैजाने हो भने यसले जनतामा व्यवस्थाप्रति नै वितृष्णा जगाउने विश्लेषकहरूको ठम्याइ छ। सिंहले आवाजविहीनहरूको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित नभएसम्म लोकतन्त्रको जरा बलियो हुन नसक्ने दाबी समेत गर्नुभएको छ।
जयबहादुर सिंह
बैदेशिक रोजगारीमा कमै चर्चा हुने बिषय मध्येको एउटा हो बैदेशिक रोजगारीमा रहेकाहरुको स्वास्थ्य अवस्था ...
प्रतिक्रिया
No approved comments yet. Be the first to comment!