चिनेजानेकैबाट खतरा : बाल सुरक्षामा बढ्दो चुनौती

काठमाडौं । बालबालिकामाथि हुने यौन हिंसा, बलात्कार र हत्याका घटनाले यतिबेला देशलाई गम्भीर चिन्तामा पारेको छ। अझ डरलाग्दो पक्ष के छ भने यस्ता अधिकांश घटनामा संलग्न व्यक्ति अपरिचित होइनन्, बालबालिकाले विश्वास गरेका, चिनेजानेका वा आफन्तकै व्यक्ति हुने गरेका छन्।

बाराको जितपुर सिमरा–१ मा तीन वर्षीया बालिकामाथि भएको बलात्कारपछि हत्या प्रकरणले यही यथार्थलाई पुनः उजागर गरेको छ। अनुसन्धानका क्रममा पक्राउ परेका व्यक्ति पीडित बालिकाको परिवारसँग परिचित रहेको खुलेको छ। प्रहरीका अनुसार चिनजानको सम्बन्धलाई दुरुपयोग गर्दै बालिकालाई फकाएर अपराध गरिएको देखिएको छ।

यो घटना एक्लो होइन। मोरङ, रोल्पा लगायत देशका विभिन्न जिल्लामा सार्वजनिक भएका घटनाहरूले बालबालिकाको सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्। कहिले शिक्षक, कहिले छिमेकी, कहिले आफन्त त कहिले समुदायभित्रकै अन्य व्यक्तिहरू यस्ता अपराधमा संलग्न देखिने गरेका छन्।

प्रहरी प्रधान कार्यालयको तथ्यांकले पनि अवस्था चिन्ताजनक रहेको देखाउँछ। पछिल्ला पाँच आर्थिक वर्षमा हरेक वर्ष औसत २५० भन्दा बढी १० वर्षमुनिका बालिका बलात्कारको शिकार भएका छन्। संख्या केही घटबढ भए पनि समस्या समाधान भएको संकेत भने देखिएको छैन। बरु समाजभित्र लुकेर बसेका जोखिमहरू अझ स्पष्ट बन्दै गएका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार बालबालिका प्रायः घर, टोलछिमेक वा आफन्तकै वातावरणमा रहने भएकाले उनीहरू चिनेजानेका व्यक्तिप्रति सहज रूपमा विश्वास गर्छन्। यही विश्वासलाई केही अपराधीले दुरुपयोग गर्ने गरेका छन्। चकलेट, खेलौना, घुमाउने वा अन्य प्रलोभन देखाएर बालबालिकालाई एकान्तमा लैजाने र अपराध गर्ने प्रवृत्ति बढ्दो देखिएको छ।

यसले बाल सुरक्षाको परम्परागत बुझाइलाई चुनौती दिएको छ। पहिले अभिभावकहरू अपरिचित व्यक्तिबाट मात्र सावधान हुनुपर्ने सोच्थे। तर अहिलेको अवस्था हेर्दा बालबालिकालाई नजिकका व्यक्तिबाट समेत जोगाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। त्यसका लागि अभिभावक, विद्यालय र समुदाय सबैको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ।
बाल अधिकारकर्मीहरू समुदायस्तरमै सुरक्षा संयन्त्र बलियो बनाउनुपर्ने बताउँछन्। टोल–टोलमा बाल सुरक्षा समूह गठन गर्ने, विद्यालयमा सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने, बालबालिकालाई सुरक्षित र असुरक्षित व्यवहारबारे जानकारी दिने तथा शंकास्पद गतिविधिबारे तुरुन्त जानकारी गराउने वातावरण बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।

राज्यको भूमिका पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। यस्ता घटनाको छिटो अनुसन्धान, प्रभावकारी अभियोजन र दोषीलाई कडा कानुनी कारबाही गर्न सके मात्र समाजमा दण्डहीनताको अन्त्य हुन सक्छ। साथै पीडित र परिवारलाई मनोसामाजिक सहयोग तथा न्यायको प्रत्याभूति दिनु राज्यको दायित्व हो।

बालबालिका कुनै पनि समाजका सबैभन्दा संवेदनशील सदस्य हुन्। उनीहरूको सुरक्षा केवल परिवारको जिम्मेवारी होइन, सम्पूर्ण समाजको साझा दायित्व हो। बालबालिकाले सुरक्षित वातावरणमा हुर्किन पाउने अधिकार सुनिश्चित गर्न आजैदेखि समुदाय, विद्यालय, अभिभावक र राज्य सबैले आफ्नो जिम्मेवारी गम्भीरतापूर्वक निर्वाह गर्न आवश्यक छ। किनकि बालबालिकाको सुरक्षा सुनिश्चित हुनु भनेको राष्ट्रको भविष्य सुरक्षित हुनु हो।