मध्यपूर्वी तनाव चुलिँदा तेलको भाउ आकाशियो

दुबई । मध्यपूर्व क्षेत्रमा बढ्दो सैन्य तनावका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा उक्लिएको छ। पछिल्ला कारोबारहरूमा ब्रेन्ट कच्चा तेल ८१ डलर प्रति ब्यारेलभन्दा माथि पुगेको छ भने अमेरिकी कच्चा तेलको मूल्यमा पनि उल्लेख्य वृद्धि देखिएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार यो वृद्धि पछिल्लो केही महिनायताकै उच्च स्तर हो।

तेलको मूल्यमा आएको यो वृद्धिको प्रमुख कारण मध्यपूर्व क्षेत्रमा बढ्दो भू–राजनीतिक अस्थिरता हो। विशेषगरी इरानसँग सम्बन्धित तनाव चुलिँदा विश्व बजारमा आपूर्ति अवरोधको त्रास बढेको छ। विश्वको ठूलो हिस्सा तेल आपूर्ति हुने समुद्री मार्ग Strait of Hormuz (स्ट्रेट अफ होर्मुज) मा जोखिम बढेपछि बजार थप संवेदनशील बनेको हो। यो मार्गबाट दैनिक रूपमा विश्वको करिब पाँचौं हिस्सा कच्चा तेल ओसारपसार हुने गर्दछ।

सुरक्षा जोखिम बढेसँगै तेल ढुवानी गर्ने जहाजहरूको बीमा लागत समेत महँगिएको छ। बीमा प्रिमियम बढ्दा ढुवानी खर्च वृद्धि भएको छ, जसको प्रभाव अन्ततः अन्तर्राष्ट्रिय बजार मूल्यमा परिरहेको छ। केही अन्तर्राष्ट्रिय जलयात्रा कम्पनीहरूले उच्च जोखिम क्षेत्र पार गर्न अतिरिक्त शुल्क लगाउन थालेका छन्।

ऊर्जा बजारमा आएको अस्थिरताले विश्व अर्थतन्त्रमा पनि प्रभाव पार्ने संकेत देखिएको छ। तेलको मूल्य बढ्दा उत्पादन लागत, ढुवानी खर्च र उपभोक्ता वस्तुको मूल्यमा दबाब पर्न सक्छ। यसले महँगी दर बढाउने सम्भावना रहने अर्थशास्त्रीहरूको भनाइ छ। विशेषगरी ऊर्जा आयातमा निर्भर राष्ट्रहरूमा व्यापार घाटा बढ्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

तेलको मूल्य वृद्धिसँगै अन्तर्राष्ट्रिय शेयर बजारमा उतारचढाव देखिएको छ भने लगानीकर्ताहरू सुरक्षित सम्पत्तितर्फ आकर्षित भएका छन्। सुनको मूल्यमा समेत वृद्धि देखिनु बजारको मनोवैज्ञानिक अवस्थाको संकेत मानिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार यदि मध्यपूर्वी तनाव तत्काल समाधानतर्फ उन्मुख भएन भने तेलको मूल्य अझै माथि जान सक्छ। कतिपय ऊर्जा विज्ञहरूले दीर्घकालीन द्वन्द्वको अवस्था सिर्जना भएमा मूल्य १०० डलर प्रति ब्यारेल नजिक पुग्न सक्ने अनुमान गरेकाछन्।

हाल विश्व ऊर्जा बजार पूर्ण रूपमा भू–राजनीतिक घटनाक्रममा निर्भर देखिएको छ। आगामी दिनमा हुने राजनीतिक तथा सैन्य गतिविधिले तेलको मूल्यको दिशा तय गर्ने अनुमान गरिएको छ।