फागु पूर्णिमा: आज र भोलि देशभर होलीको रौनक

काठमाडौँ । वसन्त ऋतुको आगमनसँगै रंग, उमंग र आपसी सद्भावको सन्देश बोकेको पर्व फागु पूर्णिमा अर्थात् होली आज र भोलि देशभर उल्लासपूर्वक मनाइँदैछ।

 परम्पराअनुसार आज पहाडी तथा हिमाली जिल्लामा होली मनाइँदैछ भने भोलि तराई–मधेसका जिल्लामा रंगको पर्व विशेष उत्साहका साथ मनाइने परम्परा छ। बिहानैदेखि सहरदेखि गाउँसम्म रंग, अबिर र पानी खेल्दै एक–अर्कामा शुभकामना साटासाट गर्नेहरूको चहलपहल देखिएको छ।

होली हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको महत्वपूर्ण चाडमध्ये एक मानिन्छ। असत्यमाथि सत्यको विजय, अन्धकारमाथि उज्यालोको जित र नकारात्मकतामाथि सकारात्मकताको प्रतीकका रूपमा यो पर्व मनाइँदै आएको छ। धार्मिक विश्वासअनुसार होलिका दहनको कथासँग जोडिएको यो पर्वले अन्याय, अहंकार र अत्याचार अन्त्य हुने सन्देश दिने मान्यता छ। यही विश्वासका कारण होलीलाई केवल रंग खेल्ने पर्व मात्र नभई सामाजिक र नैतिक सन्देश बोकेको चाडका रूपमा लिइन्छ।

काठमाडौँ उपत्यकासहित देशका प्रमुख सहरहरूमा आज बिहानैदेखि होलीको रौनक छाएको छ। टोल–टोलमा युवायुवती, बालबालिका र वृद्धसम्म रंग खेल्दै रमाइरहेका देखिन्छन्। बालबालिकाहरू रंगीन पिचकारी र लोला बोकेर साथीभाइसँग दौडिरहेका छन् भने युवाहरू समूह बनाएर गीत–संगीतसहित रंग खेलिरहेका छन्। घरघरमा आफन्त, छिमेकी र साथीभाइ भेला भई एक–अर्कालाई रंग लगाउँदै शुभकामना आदान–प्रदान भइरहेको छ। ग्रामीण भेगमा परम्परागत ढंगले होली मनाइँदै आएको देखिन्छ, जहाँ सामूहिक रूपमा भेला भई नाचगान, भजन र लोकगीतमार्फत पर्व मनाइन्छ।

सरकारले होलीको अवसरमा आज र भोलि सम्बन्धित क्षेत्रअनुसार सार्वजनिक बिदा दिएको छ। बिदासँगै विद्यालय, कलेज, सरकारी कार्यालय र धेरै निजी संस्थाहरू बन्द हुँदा सर्वसाधारणलाई पर्व मनाउन सहज वातावरण बनेको छ। बिदाको फाइदा उठाउँदै धेरै मानिस परिवार र आफन्तसँग समय बिताइरहेका छन्। कतिपयले होलीलाई भेटघाट र मेलमिलापको अवसरका रूपमा लिएका छन् भने कतिपयले वर्षदिनको थकान बिर्सेर रमाइलो गर्ने समयका रूपमा उपयोग गरिरहेका छन्।

होलीले समाजमा आपसी दूरी घटाउने विश्वास गरिन्छ। लामो समयदेखि बोलचाल नभएका व्यक्तिहरू पनि यस अवसरमा रंग र मुस्कानसँगै नजिकिने चलन छ। जात, वर्ग, धर्म र सामाजिक हैसियतको भेद मेटाएर सबैलाई एउटै रंगमा बाँध्ने पर्वका रूपमा होलीको विशेष महत्व छ। यही कारण नेपालजस्तो बहुजातीय र बहुसांस्कृतिक समाजमा होलीले सामाजिक एकता र सद्भाव प्रवर्द्धन गर्ने पर्वका रूपमा पहिचान बनाएको छ।

यद्यपि, पछिल्ला वर्षहरूमा होली मनाउने शैलीमा केही विकृति आएको भन्दै सरोकारवालाहरूले चिन्ता व्यक्त गर्दै आएका छन्। जबर्जस्ती रंग दल्ने, इच्छा विपरीत पानी छ्याप्ने, लोला हान्ने, मादक पदार्थ सेवन गरी होहल्ला गर्ने तथा सवारी साधन चलाउँदा लापरवाही गर्ने घटनाले पर्वको गरिमा घटाउने भन्दै सचेत रहन आग्रह गरिएको छ। यही कारण जिल्ला प्रशासन कार्यालय र नेपाल प्रहरीले यस वर्ष पनि मर्यादित र सुरक्षित रूपमा होली मनाउन सर्वसाधारणलाई अपिल गरेका छन्।

प्रशासनले सार्वजनिक स्थानमा अवाञ्छित गतिविधि नगर्न, महिलाहरू, बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकको सम्मान गर्न, कसैको इच्छा विपरीत रंग नलगाउन र झगडा तथा हिंसाबाट टाढा रहन आग्रह गरेको छ। मादक पदार्थ सेवन गरी सवारी साधन नचलाउन विशेष अनुरोध गरिएको छ। ट्राफिक प्रहरीले सवारी जाँच कडा बनाएको छ भने नियम उल्लङ्घन गर्नेहरूलाई कारबाही गरिने चेतावनी दिएको छ।

 सहरका व्यस्त चोक, मनोरञ्जन स्थल र संवेदनशील स्थानहरूमा अतिरिक्त सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ।
स्वास्थ्यविद्हरूले पनि होली खेल्दा स्वास्थ्यमा ध्यान दिन आग्रह गरेका छन्। रासायनिक रंगको प्रयोगले छाला, आँखा र श्वासप्रश्वासमा समस्या ल्याउन सक्ने भएकाले सकेसम्म प्राकृतिक रंग प्रयोग गर्न सुझाव दिइएको छ। आँखामा रंग परे तुरुन्त सफा पानीले धुनु, छालामा एलर्जी देखिएमा चिकित्सकको सल्लाह लिनु र अत्यधिक चर्को आवाज तथा होहल्लाबाट टाढा रहन स्वास्थ्यकर्मीहरूको आग्रह छ।

सांस्कृतिक रूपमा हेर्दा होली केवल एक दिनको पर्व नभई समुदायलाई जोड्ने अवसर पनि हो। विभिन्न ठाउँमा सांस्कृतिक कार्यक्रम, लोकनृत्य र परम्परागत गीतमार्फत होली मनाउने चलन अझै जीवित छ। कतिपय स्थानमा होलीको अवसरमा परम्परागत परिकार बनाएर आफन्त र छिमेकीसँग बाँड्ने चलन छ, जसले सामाजिक सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाउने विश्वास गरिन्छ।

आज पहाडी जिल्लामा मनाइँदै गरेको होली भोलि तराई–मधेसमा विशेष उत्साहका साथ मनाइने तयारी छ। तराईका सहर र गाउँमा होलीलाई अझ ठूलो पर्वका रूपमा लिने गरिन्छ, जहाँ सामूहिक रूपमा रंग खेल्ने, नाचगान गर्ने र सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गर्ने परम्परा छ। स्थानीय प्रशासनले त्यहाँ पनि शान्तिपूर्ण र मर्यादित रूपमा पर्व मनाउन सबैलाई अनुरोध गरेको छ।

समग्रमा, फागु पूर्णिमा नेपाली समाजको एक महत्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्व हो, जसले खुशी, मेलमिलाप र सकारात्मक ऊर्जा फैलाउने काम गर्छ। रंगसँगै जिम्मेवारी, उत्साहसँगै संयम र रमाइलोसँगै मर्यादा अपनाउँदै होली मनाउन सकेमा यस पर्वले समाजमा अझ गहिरो सकारात्मक सन्देश दिने अपेक्षा गरिएको छ। आज र भोलि देशभर फैलिएको होलीको रौनकले नेपाली समाजको सांस्कृतिक समृद्धि र आपसी सद्भावलाई थप मजबुत बनाउने विश्वास गरिएको छ।